بهداشت باروری و تنظیم خانواده (معرفی روش های پیشگیری از بارداری) (۳)

آمپول های تزریقی یک ماهه پیشگیری از بارداری (سیکلوفم Cyclofem)

تنظیم خانواده آمپول سیکلوفم Cyclofem یک روش تزریقی پیشگیری از بارداری است که حاوی دو هورمون زنانه استروژن (Estrogen) و پروژسترون (Progestron) می باشد. این آمپول در مراکز بهداشتی درما نی و خانه های بهداشت توسط کارکنان بهداشتی دوره دیده و در فاصله های یک ماهه تزریق می شود.

مزیّت ها:
از مزایای این روش می توان اثر بخشی بالا (در سال اوّل استفاده ۸/۹۹ درصد) آ سانی استفاده، بی تأثیر بودن بر روی میل جنسی و کاهش درد و خونریزی قاعدگی را نام برد. همچنین برای افرادی که استفاده مداوم و هر روزه از یک روش برایشان مشکل است مثل افراد فراموشکار، کوچ نشین، افراد عقب مانده ذهنی و… مناسب است.
مناسب می باشد.

زمان و نحوه مصرف:

سیکلوفم

اوّلیّن نوبت تزریق در شروع استفاده از این روش در یکی از ۵ روز اوّل قاعدگی و نوبت های بعدی ۳۰ روز پس از نوبت قبلی انجام می شود. آمپول سیکلوفم Cyclofem به صورت عضلانی و در قسمت بالای بازو یا عضله باسن تزریق می شود. محل تزریق نباید ماساژ داده شود.

عوارض کم اهمیّت و نحوه برخورد با آنها:
عوارضی مانند سردرد و سرگیجه، حساسیّت پستان ها، افزایش وزن خفیف و جوش صورت (آکنه) که در ماه های اوّل مصرف بروز نموده و در عرض ۳-۲ ماه کاهش یافته ویا از بین می رود.

  • در صورت بروز سردرد خفیف می توان از مسکن های معمولی استفاده کرد. حساسیت پستانها معمولاً با استفاده از پستان بند های محکم و مسکن های معمولی رفع می گردد.
  • علّت افزایش وزن جمع شدن مایعات در بدن به دلیل اثر هورمون پروژسترون و ا فزایش اشتها و به دنبال آن افزایش مصرف مواد غذایی است که با انجام ورزش و رعایت رژیم غذایی متعادل بر طرف خواهد شد.
  • جوش صورت (آکنه) با تغییررژیم غذایی (کاهش میزان چربی مصرفی خصوصا تنقلات چرب و افزایش مصرف میوه و سبزی تازه) و تمیز نگه داشتن پوست بر طرف می گردد.
  • قطع قاعدگی شایع نیست ودر صورت وقوع بایدآزمایش بررسی حاملگی انجام شود.

هشدارها
در صورت بروز هر یک از علائم درد شدید در قسمت بالای شکم، درد قفسه سینه، تنگی نفس و یا سرفه با خلط خونی، سردرد شدید یا ضربانی و یا درد در یک طرف سر، مشکلات چشمی مانند تاری دید، دو بینی و یا از دست دادن قدرت دید، تورم یا درد شدید در یک پا و زردی مخاط چشم و پوست، فورا به پزشک یا مرکز بهداشتی درمانی مراجعه نمایید.
توجه: در طول دوره استفاده ازآمپول سیکلوفم Cyclofem جهت بررسی وضعیّت سلامت و انجام معاینات و مراقبتهای لازم مراجعه به مرکز بهداشتی درمانی ضروری است.

آمپولهای تزریقی۳ ماهه پیشگیری ازبارداری(دپومدروکسی پروژسترون استات – DMPA)

DMPA

DMPA، یک روش تزریقی پیشگیری از بارداری است و حاوی ماده مؤثر مدروکسی پروژسترون استات بوده و سـه ماه از بارداری پیشگیری می نماید.

مکانیسم عمل:
آمپول DMPA از طریق جلوگیری از تخمک گذاری، دشوار نمودن رسیدن اسپرم به رحم به دلیل افزایش غلظت ترشحات دهانه رحم و تأثیر بر مخاط داخلی رحم از بارداری جلوگیر ی می کند.

اثر بخشی:
اثر بخشی این روش در سال اوّل استفاده بیش از ۷/۹۹ درصد است.

مزیت ها:

  • اثر بخشی بالا
  • آسانی استفاده (فاصله های استفاده نسبتاً طولانی مدّت (هر ۳ ماه یکبار)
  • مناسب برای افرادی که با استفاده هر روزه از یک روش مشکل دارند (افراد فراموشکار، کوچ نشین، عقب ماندگان ذهنی و…)
  • کاهش ابتلا به سرطان های رحم و تخمدان، عفونتهای لگن، کم خونی، فیبروم رحم، حاملگی خارج رحم، و کاهش درد زمان قاعدگی
  • قابل استفاده در هر دوره سنی و در دوران شیردهی

عیب ها:

  • تأخیر در بازگشت باروری
  • عدم پیشگیری از بیماریهای مقاربتی از جمله ایدز
  • احتمال افزایش وزن و آمنوره (قطع قاعدگی)

زمان شروع استفاده از DMPA:

  1. در زمان قاعدگی: اوّلین تزریق (شروع استفاده از روش) در یکی از ۵ روز اوّل قاعدگی انجام و تا یک هفته از یک روش کمکی مانند کاندوم نیز استفاده می شود.
  2. پس از زایمان:
  • در مادران شیرده، در صورت قاعده نشدن و تغذیه انحصاری شیرخوار با شیر مادر مصرف DMPA باید ۶ هفته پس از زایمان آغاز گردد
  • در مادران شیرده، در صورت قاعده شدن، تزریق باید در یکی از ۵ روز اوّل قاعدگی انجام شده و تا یک هفته نیز از یک روش کمکی مانند کاندوم استفاده شود.
  • در مادران غیر شیرده، اوّلین تزریق DMPA بلافاصله پس از زایمان و تا ۳ هفته پس از آن امکان پذیر بوده و نیازی به برگشت قاعدگی نیست.

نحوه استفاده از DMPA:
یک آمپول ۱۵۰ میلی گرم DMPA هر ۳ ماه یکبار بصورت عضلانی عمیق با استفاده از سرسوزن بلند در بالای عضله بازو یا باسن تزریق می گردد. محل تزریق نباید ماساژ داده شود.

عوارض شایع و چگونگی برخورد با آنها:

  1. اختلالات قاعدگی (از قطع قاعدگی تا خونریزی نا مرتب): خونریزی نامرتب رحمی معمولاً درماههای اوّل مصرف دیده شده و در عرض ۳ – ۲ ماه اوّل از بین رفته و یا کاهش می یابد (شایان ذکر است که رفع این عارضه گاه نیازمند زمانی معادل ۱۲ – ۶ ماه خواهد بود). در صورتی که خونریزی نا مرتّب رحمی برای فرد مزاحمت ایجاد کند، باید برای بررسی بیشتر به متخصّص زنان مراجعه نمود.
    اگر آمنوره یا قطع قاعدگی از ابتدای تزریق آمپول ایجاد شود، نیاز به درمان نداشته و صرفاً باید به فرد اطمینان خاطر داده شود. بررسی احتمال بارداری به شرط اینکه فرد پس از تزریق آمپول، خونریزی قاعدگی منظم داشته و بعداً دچار آمنوره شده باشد، لازم است.
  2. افزایش وزن: افزایش وزن بیشتر به دلیل آثار هورمون پروژسترون و تجمع مایع در بدن، افزایش اشتها و مصرف بیشتر مواد غذایی است. این مشکل با رعایت رژیم غذایی مناسب و ورزش قابل رفع است.

نکات مهم در استفاده از آمپول DMPA:

  1. استفاده آن بیش از زایمان اوّل ممکن است باعث تأخیر در بازگشت باروری شود.
  2. مصرف DMPA در افراد زیر ۱۶ سال با توجه به احتمال اثر منفی بر رشد استخوانی توصیه نمی شود.
  3. در طول دوره مصرف آمپول DMPA جهت بررسی وضعیت سلامت و انجام معاینات و مراقبت های لازم مراجعه به مرکز بهداشتی درمانی ضروری است.

وسیله داخل رحمی آی. یو. دی (IUD)

IUD آی یو دی

آی. یو. دی (IUD)، یک وسیله کوچک است که در داخل رحم کار گذاشته می شود. آی. یو. دی (IUD) که در حال حاضر در سیستم بهداشتی درمانی ارائه می گردد از نوع کاپرتی (Tcu380A) می باشد که حاوی مس بوده و تا ده سال از بارداری پیشگیری می کند. ارائه خدمت این روش توسط پزشک و ماما صورت می گیرد.
مکانیسم عمل:

IUD از طـریق ایجاد التهاب در حفره رحــم و صدمــه به اسپرم و همچنین اختلال در حرکات لوله های رحمی و جلوگیری از انتقال اسپرم و رسیدن آن بـه تخمک از بارداری جلوگیری می کند.

اثر بخشی:
اثر بخشی آی یو دی Tcu 380A حدود ۲/۹۹ درصد می باشد.
مزیّت ها: IUD از طـریق ایجاد التهاب در حفره رحــم و صدمــه به اسپرم و همچنین اختلال در حرکات لوله های رحمی و جلوگیری از انتقال اسپرم و رسیدن آن بـه تخمک از بارداری جلوگیری می کند.

  1. اثر بخشی بالا – قابلیت برگشت باروری بلافاصله پس از خروج IUD
  2. طولانی مدّت بودن اثر پیشگیری از بارداری در این نوع IUD (10 سال)
  3. نیاز نداشتن به یادآوری روزانه
  4. تأثیر نداشتن بر شیردهی
  5. نداشتن آثار وعوارض هورمونی

زمان شروع استفاده از IUD:

  1. در زمان قاعدگی: با توجه به اطمینان از باردار نبودن، نرمی دهانه رحم و راحت تر بودن گذاشتن آی یو دی، کارگذاری IUD در ۵ روز اوّل خونریزی قاعدگی توصیه می شود. (خونریزی و درد ناشی از کارگذاری IUD با خونریزی و درد دوره قاعدگی پوشیده خواهد شد).
  2. پس از زایمان (طبیعی، سزارین): کوتاهترین فاصله زمانی ممکن برای آغاز استفاده از IUD، ۶ هفته پس از زایمان طبیعی یا سزارین است. ضمناً شیردهی مانع گذاشتن IUD نبوده و IUD اثری بر شیر مادر ندارد.
  3. پس از سقط یا کورتاژ: پس از سقط یا کورتاژ زیر ۱۲ هفته و به شرط عفــونی نبودن آن، می توان در ۵ روز اوّل پس از سقط IUD گذاری را انجام داد. در موارد سقط بالای ۱۲ هفته، این کار باید با ۶ هفته تأخیر و پس از بررسیهای لازم توسط متخصص زنان انجام شود.
  4. در مادران شیردهی که قاعدگی آنها برنگشته است: IUD را می توان ۶ هفته پس از زایمان با انجام آزمایش خون برای تشخیص حاملگی و اطمینان از عدم بارداری کار گذاشت.

عوارض شایع و نحوه برخورد با آنها:

  1. افزایش خونریزی و درد هنگام قاعدگی، خونریزی نامنظم و لکه بینی قاعدگی ها: مشکل طی ۳ – ۲ ماه پس از گذراندن IUD بر طرف خواهد شد و اگر مشکل بر طرف نگردید لازم است با مراجعه به مرکز بهداشتی درمانی علت آن بررسی شود.
  2. افزایش ترشحات واژینال: در صورت افزایش ترشح واژینال، لازم است جهت تعیین نوع ترشح و درمان مناسب به مرکز بهداشتی درمانی مراجعه شود.

توجّه: در طول دوره نگهداری IUD جهت بررسی وضعیت IUD، و انجام معاینات و مراقبتهای لازم مراجعه به مرکز گذارنده IUD ضروری است.

(ادامه دارد)

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان
دکتر محمد عباسی رئیس گروه بهداشت خانواده
فاطمه نوروزی کارشناس مسئول امور جمعیتی و تنظیم خانواده
سهیلا بشارتی کارشناس تنظیم خانواده

برای مطالعه قسمت های دوّم و اوّل این مقاله بر روی لینک های زیر کلیک نمایید:

منابع:

* دستورالعمل روش های پیشگیری از بارداری در جمهوری اسلامی ایران
* :کتابهای مرجع زنان و زایمان و تنظیم خانواده شامل
* ویلیامز ۲۰۰۱
* نواک ۱۹۹۶
* کیستنر۲۰۰۱
* Family Planning and Rpvoductive Health Care

معرفی سایت جهت مطالعه بیشتر:

Be Sociable, Share!

۵ پاسخ به “بهداشت باروری و تنظیم خانواده (معرفی روش های پیشگیری از بارداری) (۳)”

  1. 👿 داخل سایتتون بایدعکس بزاریداگه میخواهیدمشتری زیادبشه 👿

    [پاسخ]

  2. 😈 جرعت نداریدچندتاعکس بزارین چراسایت ایجادمیکنید

    [پاسخ]

  3. 🙄 :mrgreen: matlebe saytetoon khayli ghadimiye lotfan be rooz bashid

    [پاسخ]

  4. 😥 delam vasatoon sookht aslan moshtari nadarid 🙁

    [پاسخ]

  5. 😀 باسلام
    مطالبتون خیلی خوب بود.
    تاتشکر
    دانشجوی ترم۵مامایی

    [پاسخ]

نوشتن پاسخ

*