بهداشت باروری و تنظیم خانواده (معرفی روش های پیشگیری از بارداری) (۴)

بستن لوله های رحمی (توبکتومی یا Tubectomy ):

لوکوی بهداشت خانوادهبستن لوله های رحمی در خانم ها یک عمل جراحی ساده و بی خطر است. در این عمل لوله های رحمی طی بیهوشی عمومی (یا بی حسی موضعی) بسته میشود. این عمل توسط متخصّص زنان یا جراح عمومی، بصورت سرپایی (و یا بستری با یک روز اقامت) در بیمارستان قابل انجام است.

مکانیسم عمل:

با بسته شدن لوله های رحمی (در حد فاصل رحم و تخمدان ها) از رسیدن اسپرم و تخمک به یکدیگر و تشکیل سلول تخم جلوگیری بعمل می آید.

اثر بخشی:

میزان شکست این روش در سال اول بین ۵/۰ تا ۷/۰ درصد است واثر بخشی آن تا ۱۰ سال پس از عمل بیش از ۹۸ درصد گزارش شده است.

مزیّت ها:

  1. دائمی بودن
  2. اثر بخشی بالا
  3. عدم نیاز به یادآوری و مراجعه مکرر
  4. نداشتن عارضه برای سلامتی فرد استفاده کننده از روش در دراز مدّت
  5. تأثیر نداشتن در روابط جنسی
  6. کاهش ابتلا به سرطان تخمدان

tubectomy

عیب ها:

  • نیاز به انجام عمل جراحی
  • پرهزینه و دشوار بودن عمل جراحی برگشت باروری (البته تکنولوژی های جدید باروری خارج رحمی احتمال باروری مجدد از توبکتومی  (Tubectomy) شده را تا حد زیادی افزایش داده است).

زمان انجام عمل توبکتومی (Tubectomy):

  1. درصورت اطمینان از باردار نبودن متقاضی، بستن لوله های رحمی در هر زمانی از سیکل قاعدگی امکان پذیر است (دو هفته اول سیکل قاعدگی دوره مناسب تری است).
  2. پس از زایمان طبیعی
  3. هنگام سزارین (بستن لوله های رحمی به راحتی امکان پذیر است).

توجّه: پس از سقط و نیز در فاصله زمانی ۴۲ – ۷ روز پس از زایمان زمان مناسبی برای انجام عمل توبکتومی (Tubectomy) نیست.

نکات مهم:

  1. این روش برای زوجینی که خانواده خود را از نظر تعداد فرزند کامل نموده و از زندگی با ثباتی برخوردارند مناسب است. قبل از عمل باید رضایت متقاضی و همسر وی کسب شود.
  2. بایستی قبل از عمل توبکتومی (Tubectomy) ، ضمن مشاوره دقیق به زن و شوهر در مورد کم بودن احتمال موفقیت، پرهزینه و دشوار بودن عمل جراحی برگشت توانایی باروری تذّکر داد.
  3. در صورت داشتن IUD (دستگاه داخل رحمی) در هنگام عمل توبکتومی (Tubectomy) لازم است فرد در اوّلین سیکل قاعدگی پس از عمل برای خروج IUD به مرکز بهداشتی درمانی مراجعه نماید.
  4. حاملگی در افراد توبکتومی (Tubectomy) شده بسیار کم بوده ولی در صورت تأخیر قاعدگی، تهوع و حسّاس شدن پستان ها، درد و حساسّیت زیر شکم و خونریزی واژینال بررسی آن ضروری است.

سن مناسب برای بستن لوله های رحمی:

این عمل برای خانم های چندزای بالای ۳۵ سال بسیار مناسب است. در مورد متقاضیان زیر ۳۰ سال با توجّه به احتمال طلاق، ازدواج مجدد و… بهتر است انجـام عمل بشرط مشاوره دقیق و با مد نظر گرفتن احتیاط های لازم صورت گیرد.

بستن لوله های اسپرم بر(وازکتومی) (Vasectomy):

وازکتومی (Vasectomy) یک روش دائمی و مطمئن پیشگیری از بارداری برای آقایان است که به دو روش انجام می شود.

  1. با استفاده از تیغ جراحی
  2. بدون استفاده از تیغ جراحی(NSV)که در این روش با یک عمل سرپایی و بی حسی موضعی طی ده دقیقه انجام می شود و به علّت ظرافت خاص انجام آن نیازی به بخیه ندارد.

vasectomy

مکانیسم عمل:

بسته شدن لوله اسپرم بر از وروداسپرم ها (نطفه ها) به مایع منی جلو گیری می نماید و دراین حالت مایع منی فرد بدون اسپرم بوده و حاملگی صورت نمی گیرد.

اثر بخشی:

وازکتومی (Vasectomy) یکی از اثر بخش ترین روش های پیشگیری از بارداری است. با پیگیریهای بعد از عمل و انجام دو نوبت آزمایش آنالیز اسپرم پس از عمل جراحی که نبودن اسپرم در مایع منی را تأیید کند، میزان موفقیّت نزدیک به ۱۰۰درصد است.

مزیّت ها:

  1. اثربخشی بالا
  2. دائمی بودن و عدم نیاز به یادآوری و مراجعه مکرّر
  3. نداشتن اثر منفی بر قدرت مردانگی، میل جنسی و صفت های ثانویه مردانه (ریش،سبیل و صدای مردانه)
  4. تاثیر نداشتن بر حجم و ظاهر مایع منی و کیفیّت تماس جنسی

مزایای روش بدون استفاده ازتیغ جراحی (NSV) :

  1. احتیاج به بیهوشی عمومی ندارد و با بی حسی موضعی انجام می شود.
  2. انجام عمل بطور سرپایی بوده و مدّت زمان آن بسیار کوتاه (حدود۱۰ دقیقه) است.
  3. این روش بدون درد و خونریزی است.
  4. احتمال بروز عوارض پس از عمل بسیار ناچیزاست.

عوارض شایع و چگونگی برخورد با آنها:

وازکتومی (Vasectomy) عارضه دراز مدّت قابل توجّه نداشته و عوارض احتمالی محدود به محل عملی می باشد. این عارضه ها شامل درد، سوزش و کبودی مختصر ناحیه عمل بوده که عموما بعد از حداکثر یک هفته بر طرف می شوند.

در صورت بروز عوارض زیر باید به مراکز وازکتومی (Vasectomy) مراجعه کرد:

  • خونریزی یاخروج چرک از محل عمل
  • درد و تورم در محل عمل همراه با تب که مرتّب افزایش یابد.

افراد واجد شرایط برای وازکتومی (Vasectomy):

وازکتومی (Vasectomy)  برای خانواده هایی مناسب است که:

  1. می خواهند از روشی استفاده کنند که تداخل با فعالیّت جنسی آنها نداشته باشد.
  2. تصمیم به بچه دار شدن مجدد ندارند
  3. به دلایل پزشکی نمی خواهند بچه دار شوند.
  4. احتمال بروز بیماریهای ژنتیکی در فرزندان آنان وجود دارد.

آیا وازکتومی (Vasectomy) قابل برگشت است؟

با انجام یک عمل جراحی بسیار دقیق می توان برگشت وازکتومی را انجام داد شانس موفقیّت عمل برگشت وازکتومی بین ۸۰-۶۰ درصداست. به همین دلیل وازکتومی به خانواده هایی توصیه می شود که تعداد فرزندان دلخواه خود را تکمیل کرده اند و فرزند بیشتری نمی خواهند.

نکات مهم:

  1. بعد از عمل وازکتومی (Vasectomy)  از مقدار مایع منی در هنگام نزدیکی کاسته نخواهد شد ولی دیگر حاوی اسپرم نیست.
  2. انجام عمل وازکتومی (Vasectomy)  هیچ گونه تاثیر منفی در تمایلات و قوای جنسی، صفات ثانویه مردانه، چاقی و لاغری مرد ندارد.
  3. وازکتومی (Vasectomy)  از ابتلا به ایدز و دیگر بیماریهای مقاربتی جلوگیری نمی کند.
  4. فرد وازکتومی (Vasectomy)  شده باید سه ماه بعد از عمل از نظر نبودن اسپرم در مایع منی آزمایش شود. لازم است در این مدّت و تا اخذ نتیجه آزمایش، یک روش مطمئن جلوگیری از بارداری (مانند کاندوم) مورد استفاده قرار گیرد. برای پیگیری و اطمینان از
  5. موفقیّت عمل، انجام آزمایش بعدی با فاصله زمانی یک ماه از آزمایش اول (یعنی۴ ماه پس از عمل)خواهد بود.

توجّه:

انتخاب وازکتومی (Vasectomy) برای پیشگیری از بارداری نشانه آگاهی و مسئولیت پذیری مردان در رابطه با آینده جامعه، سلامتی همسر در سایه داشتن فرزند کمتر و رهائی از مشکلات استفاده از روش های پیشگیری موقّت است.

سایر روش های مطمئن پیشگیزی از بارداری:

تا کنون در مورد وسایل وروش های پیشگیری از بارداری که در سیستم بهداشتی درمانی کشورمان ارائه می گرددبحث شد امّا وسایل دیگری نیزجهت پیشگیری از بارداری وجود دارد که درکشور ما استفاده از آنها رایج نیست. برخی از این وسایل عبارتند از:

اسپرم کش ها: شامل قرص یا شیاف هایی که کف می کنند، شیاف های ذوب شونده، ژل،کرم و… هستند.

دیافراگم: یک کلاهک پلاستیکی نرم است که دهانه رحم را می پوشاند و باید همراه با ژل و یا کرم اسپرم کش استفاده شود.

کلاهک دهانه رحم: مانند دیافراگم بوده امّا از آن کوچکتر است.

کپسولهای کاشتنی (نورپلنت): شامل ۶ کپسول کوچک پلاستیکی است که در قسمت بالای بازوی زن و زیر پوست گذاشته می شودو به مدّت ۵ سال از بارداری پیشگیری می کند. این روش قبلا در کشور ما ارائه می شد.

روش هایی که تا کنون از آنها نام برده شد بعنوان روش های مطمئن (مؤثر یا مدرن) نامیده میشوند. در مقابل این روش ها سه روش دیگروجود دارد که به دلیل پائین بودن میزان اثر بخشی آنها و بالا بودن در صد شکست روش و بروز حاملگی ناخواسته جرء روش های مؤثر محسوب نمی شوند

این روشها عبارتند از:

  1. روش طبیعی (آگاهی از روز های باروری و پرهیز دوره ای(
  2. روش منقطع
  3. روش پیشگیری از بارداری به وسیله شیردهی

روش طبیعی:

در این روش زوجین با شناخت روزهای بااحتمال باروری در طول یک سیکل قاعدگی (روزهایی که احتمال حاملگی بیشتر است) و پرهیز از مقاربت در این روزها و یا استفاده از روش های مسدود کننده مانند کاندوم از بارداری جلوگیری می کنند. برای تعیین آغاز و پایان روزهای باروری در یک دوره قاعدگی می توان از چند روش استفاه کرد:

  1. روش تقویمی : برمبنای تقویم میتوان ابتدا و انتهای دوره باروری را براساس طول مدّت دوره های قاعدگی پیشین (حد اقل ۶ دوره قبل) مشخص کرد.
  2. ترشحات دهانه رحم : زمانی که زن ترشحات دهانه رحم را احسّاس یا مشاهده می کند ممکن است در روزهای باروری خود باشد.
  3. درجه حرارت پایه بدن: دمای بدن در زمان استراحت در زنان بعد از تخمک گذاری افزایش جزئی پیدا می کند.
  4. لمس دهانه رحم: زمانیکه دوره باروری زن شروع میشود دهانه رحم نرم و نمناک و بطور جزئی باز می شود.

طول دوره باروری درزنان متفاوت بوده و ممکن است بین ۷ تا ۱۴ روز باشد. بعلّت مشکل بودن تعیین دقیق روزهای باروری و درنتیجه میزان بالای شکست این روش (۲۰ درصد در صورت پرهیزاز مقاربت طی این دوره) توصیه نمی گردد.

روش منقطع :

در روش منقطع، عمل نزدیکی درست قبل از خروج منی (انزال) متوقف شده بدین ترتیب از ورود اسپرم به واژن جلوگیری می شود.

عیب ها :

  1. از آنجا که در ترشحات منی مرد قبل از انزال نیز ممکن است اسپرم وجود داشته باشد احتمال حاملگی با این روش بالاست.
  2. در مردانی که دچار انزال زودرس هستند قابل استفاه نیست.
  3. استفاده دراز مدّت از این روش باعث ایجاد فشارهای روحی برای مردان و موجب سرد مزاجی و دردهای زیرشکمی ناشی از مشکلات عصبی در زنان می شود.

روش قطع قاعدگی (آمنوزه) در شیردهی:

این روش یک روش طبیعی جلوگیری از بارداری است و برای موءثر بودن آن شرایطی لازم است:

  1. سن شیر خوار کمتر از ۶ ماه باشد.
  2. قاعدگی مادر برنگشته باشد.
  3. شیر خوار بطور انحصاری با شیر مادر تغذیه شود (هیچ نوع ماده غذایی یا مایعات دیگر بجز شیر مادر نخورد).
  4. تغذیه شیر خواربا شیر مادر در شب نیز انجام شود.

با توجّه به اینکه وجود همه شرایط فوق با هم به دشواری امکان پذیر است توصیه به استفاده از یک روش مناسب که تاثیری برشیردهی مادر ندارد مانند کاندوم، قرص های مخصوص دوران شیردهی (لاین استرونول) و آمپولهای سه ماهه می شود.

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گیلان
دکتر محمد عباسی رئیس گروه بهداشت خانواده
فاطمه نوروزی کارشناس مسئول امور جمعیتی و تنظیم خانواده
سهیلا بشارتی کارشناس تنظیم خانواده

برای مطالعه قسمت های دوّم و اوّل این مقاله بر روی لینک های زیر کلیک نمایید:

منابع:
دستورالعمل روش های پیشگیری از بارداری در جمهوری اسلامی ایران
کتابهای مرجع زنان و زایمان و تنظیم خانواده شامل :
مبانی روش های پیشگیری از بارداری – سازمان جهانی بهداشت WHO
ویلیامز ۲۰۰۱ –
نواک ۱۹۹۶
کیستنر۲۰۰۱ -

Family Planning and Reproductive Health Care-

معرفی سایت جهت مطالعه بیشتر:

  1. وازکتومی (En.WikiPedia.Org/(Vasectomy
  2. وازکتومی (Vasectomy) در eMedicineHealth
  3. وازکتومی در Vasectomy-Information
  4. وازکتومی در UrologyChannel
  5. وازکتومی در MedicinNet
  6. توبکتومی (Tubectomy) در MedIndea
  7. توبکتومی (Tubectomy) در EnWikiPedia
به اشتراک بگذارید!
  • Twitter
  • Facebook
  • email
  • Delicious
  • Google Reader
  • Google Bookmarks
  • Digg

یک پاسخ به “بهداشت باروری و تنظیم خانواده (معرفی روش های پیشگیری از بارداری) (۴)”

  1. ارایه ی اماری از درصد استفاده از روشهای ضد بارداری بسیار مفید خواهد بود

    [پاسخ]

نوشتن پاسخ

*