اشعهUV ، کرم های ضد آفتاب و SPF

اشعهUV ، ضد آفتاب ها و SPF

ویژه پزشکان

Face-Sunscreen

ویژه عموم اینجا

اشعه ماورای بنفش نور خورشید UV Rays به ۳ دسته UVA، UVB و UVC با طول موجهای مختلف تقسیم بندی می شود که UVA خود نیز به دو زیر گروه UVA1 و  UVA2 تقسیم می گردند

تقسیم بندی اشعه UV بر اساس طول موج

UVC

UVB

UVA

UV Rays

UVA1

UVA2

۲۰۰-۲۹۰

۲۹۰-۳۲۰

۳۲۰-۳۴۰

۳۴۰-۴۰۰

Wave length nm

در حدود ۹۵% از اشعه ماوراء بنفش نور خورشید که به سطح زمین می رسد از نوع UVA می باشد و تقریباً تمامی UVC و قسمت اعظم UVB قبل از رسیدن به سطح زمین توسط لایه ازن در اتمسفر جذب می گردد.

در سال های اخیر ایجاد آلودگی های صنعتی و تولید گارهای گل خانه ای سبب کاهش ضخامت لایه ازون گردیده اند، در نتیجه میزان بیشتری از UVB و UVC ازجو زمین عبور نموده و به سطح زمین می رسند.

با افزایش مقدار طول موج اشعه UV میزان نفوذ آن در زیر پوست افزایش می یابد. UVC چنانچه به سطح زمین برسد تنها در لایه شاخی اپیدرم نفوذ می نماید. در حالیکه UVB که طول موج بیشتری دارد تا قسمت فوقانی درم پیشرفت کرده و UVA نیز که دارای بالاترین مقدار طول موج می باشد تا اعماق درم نفوذ می یابد (شکل ۱).

مقدار نفوذ UVA، UVB، UVC در پوست

بطور کلی می توان آسیب ها و عوارض پوستی ناشی از برخورد با اشعه ماوراء بنفش نور خورشید را به ۳ دسته

  1. فتودرماتوزها (Photo Dermatoses)،
  2. عوارض حاد و تحت حاد (Acute and Subacute Effect) و
  3. عوارض مزمن (Chronic Effects)

تقسیم بندی نمود:

۱فتودرماتوزها: فتودرماتوزها یا بیماریهای حساس به نور آفتاب به بیماریهایی اطلاق می گردد که یا در اثر مواجهه با اشعه ماوراء بنفش نور خوشید ایجاد می گردد و یا آفتاب سبب تشدید آنها می گردد. اشعه ماوراء بنفش نور خورشید (UVA<UVB) یا تحریک سیستم ایمنی بدن و ایجاد واکنش های افزایشی حساسیت تأخیری (DTH) سبب ایجاد بثورات به شکل پاپول، وزیکول و پلاک های اریتماتوز خارش دار در نواحی از بدن که در معرض آفتاب قرار دارند، می گردد. از این دسته اختلالات می توان به بیماریهای Polymorphous Light Eruption (PLUE)، Actinic Pruigo، Hydroa Vacciniforme، Solar Urticaria و Chronic Actinic Dermatitis اشاره نمود.

۲- آثار و عوارض حاد و تحت  حاد:

الف) اریتم و التهاب (Inflammation & Erythema) برخورد با اشعه ماوراء بنفش UVB با طول موج ۳۰۰ نانومتر شایع ترین علت ایجاد التهاب  و قرمزی در پوست می باشد. التهاب و قرمزی ایجاد شده در اثر UVB معمولاً تأخیری بوده و پس از چند ساعت ایجاد گردیده و طی ۱۲ تا ۲۴ ساعت به اوج خود می رسد و با گذشت زمان فروکش می کند.

ب) هیپرپیگمانتاسیون Hyperpigmentation UVA سبب ایجاد تغییر رنگ خاکستری در پوست شده که بلافاصله اتفاق افتاده و معمولاً تا ۲ ساعت ادامه می یابد. این تغییر رنگ ناشی از افزایش توزیع ملانین در سلول های کراتینوسیت می باشد. در اثر برخورد با UVB تغییر رنگ قهوه ای در پوست ایجاد می گردد که معمولاً تا ۲۴ ساعت پایدار مانده و بتدریج کمرنگ می شود. هر چند که در تعدادی از افراد ممکن است تغییر رنگ ایجاد شده تا چندین روز باقی بماند. علت هیپرپیگمانتاسیون ناشی از UVB بر خلاف UVA  به علت افزایش سلول های ملانوسیت افزایش سنتز ملانین و افزایش ترانسفر آنها به سلول های کراتینوسیت ایجاد می گردد.

ج) هیپرپلازی اپیدرم (Epidermal Hyperplasia) هیپرپلازی اپیدرم و ضخیم شده لایه شاخی پوست بیشتر در اثر برخورد با UVB ایجاد می گردد و ناشی از افزایش تقسیمات میتوزی در DNA و RNA می باشد.

د) تغییرات سیستم ایمنی (Immunologic Changes) یکی دیگر از تغییرات ایجاد شده در اثر برخورد با اشعه ماوراء بنفش کم شده سلول های لانگرهانس و افزایش سیتوکین ها و نوروپپتیدها می باشد که بطور کلی سبب تضعیف نسبی سیستم ایمنی می گردند.

ه) سنتز ویتامین D3 تغییرات میکروسکوپی ایجاد شده در پوست به هنگام بروز عوارض حاد و تحت حاد ناشی از برخورد با اشعه ماوراء بنفش شامل Vasodilation، ِDepletion، Acanthosis،  Hyperkeratosisو Melanocytes Proliferation می باشد.

۳عوارض مزمن

لف) پیری پوست ناشی از آفتاب (Photoaging) ضایعات غیر بدخیم می باشند و در اثر برخورد طولانی مدت با اشعه ماوراء بنفش نور خورشید ایجاد می گردند. این ضایعات در قسمت هایی از بدن که  پوشیده نیستند و در معرض نور آفتاب قرار دارند ایجاد گردیده و اگر چه سیر مزمنی دارند، مستعد بدخیمی نمی باشند. از مجموعه این اختلالات می توان به الاستوز سولار (Solar Elastosis)، سولارلنتیگو (Solar Lentigo)، کک و مک (Freckles)، پوئی کیلودرما (Poikiloderma) و درماتوز پوسچولار سر زخمی شونده (Erosive Pustular Dermatosis of Scalp) اشاره نمود. سایر ضایعات کم اهمیت تر عبارتند از چین و چروک و ایجاد لک های قهوه ای رنگ که بیشتر از جنبه زیبایی حائز اهمیت می باشند.

) فتوکارسینوژنز (Photocarcinogenesis)

اگر چه در طی سال های گذشته نقش اشعه ماوراء بنفش UVB و UVC در ایجاد برخی بدخیمی های پوست مشخص گردیده است، امروزه مواجهه طولانی مدت با اشعه ماوراء بنفش UVA  به عنوان مهم ترین عامل در ایجاد SCC و ملانوم بدخیم و سایر بیماری های بدخیم پوستی شناخته می شود.

در اثر برخورد اشعه ماوراء بنفش و به طور عمده UVA با DNA سلول، پیوند کووالانسی بین بازهای پیریمیدینی در یک زنجیره پلی نوکلئوتیدی رخ می دهد که سبب ایجاد دیمرهای پیریمیدینی سیکلو بوتانی Cyclobutane pyrimidine dimmers (CPDS) می شود که به نوبه خود مانع از نسخه برداری طبیعی DNA می گردد. چنانچه آسیب سلولی ناچیز باشد دفاع آنتی اکسیدانی آنزیماتیک و غیر آنزیماتیک سبب حذف دیمرهای پیریمیدینی می گردد. به علاوه Apoptosis سلول های معیوب نیز حذف DNAهای آسیب دیده می شوند. چنانچه آسیب ایجاد شده زیاد باشد اختلال حاصل در DNA قابل ترمیم نبوده و منجر به بروز موتاسیون و ترانسفورماسیون بدخیمی  می گردد.

روند فتوکارسینوژنز

UV exposure → DNA damage → Formation of mutations → Malignant transformation

ضایعات بدخیم پوست به ۴ دسته تقسیم می شوند:

۱کارسینوم سلول بازال (BCC):

Basal_Cell_Carcinoma_of_the_Skin

منشاء آن سلول های فولیکول مو می باشد و بیشتر در سر و گردن بصورت یک پاپول گنبدی شکل یا تلانژکتازی دیده می شود (شکل ۳). ارتباط BCC با اشعه ماوراء بنفش مشخص گردیده است، هر چند به روشنی مرتبط با سرطان سلول سنگفرشی نمی باشد.

۲- کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis)

  Actinic Keratosis

در واقع یک کارسینوم سلول سنگفرشی در جا (In situ) به شمار می رود و بصورت ماکول ها یا پاپول هایی با اندازه متغیر و سطحی پوسته پوسته و خشن تظاهر می یابد. علاوه بر صورت ممکن است دست ها و گوش ها نیز در گیر شوند.

۳- کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC)

SCC Pic

تابش طولانی مدت اشعه ماوراء بنفش نور خورشید شایع ترین و مهم ترین علت ایجاد SCC محسوب می گردد. ضایعه به صورت پاپول، ندول یا پلاک های هیپرکراتوتیک بر روی پوستی که قبلاً آسیب دیده است تظاهر می یابد. صورت، دست ها و پوست سر از محل های ایجاد بیماری به شمار می روند 

۴- ملانوم بدخیم ( Malignant Melanoma)

Melanoma

منشاء آن سلول های ملانوسیت می باشد و بدخیم ترین سرطان پوست محسوب می گردد. اشعه ماوراء بنفش نور آفتاب UVA و UVB نقش عمده ای در ایجاد ملانوم دارد. ملانوما معمولاً به صورت یک ضایعه رنگی نامنظم، نسبتاً بزرگ با قطر بیش از ۰٫۵ سانتی متر، غیر قرینه و نامتقارن می باشند. میزان متاستاز ملانوما از بقیه کارسینوم های پوست بیشتر بوده و در صورت عدم درمان می تواند منجر به مرگ گردد.

 SPF یا Sun Protection Factor (فاکتور حفاظتی در برابر نور خورشید)

همانطور که ملاحظه گردید مواجهه و قرار گرفتن طولانی مدت در معرض اشعه ماوراء بنفش نور خورشید اصلی ترین و مهم ترین علت پیدایش وایجاد طیف وسیعی از بیماریهای خوش خیم و بدخیم پوستی می باشد که با استفاده منظم از کرم های ضد آفتاب مناسب، عینک و کلاه های لبه دار می توان از بروز بسیاری از ضایعات فوق جلو گیری نمود. جهت ارزیابی قدرت محافظت و عملکرد کرم های ضدآفتاب، فاکتور حفاظتی در برابر نور خورشید SPF یا Sun Protection Factor را تعریف نموده اند که در حقیقت معیاری جهت تعیین قدرت جذب و تفرق اشعه ماوراء بنفش به وسیله کرم های ضد آفتاب می باشد.

فاکتور حفاظتی عبارت است از نسبت حداقل  انرژی لازم جهت بروز اریتم در یک پوست محاظت شده بوسیله کرم ضد آفتاب به حداقل انرژی لازم جهت بروز اریتم در یک پوست محافظت نشده:

ُُSPF

MED یا Minimal Erythema Dose عبارت است از حداقل انرژی مورد نیاز بر حسب کیلوژول جهت بروز اریتم در پوست. عدد SPF در واقع یک متغیر زمانی می باشد

مثلاً چنانچه عدد SPF یک کرم معادل ۱۰ باشد به آن معناست که زمان لازم برای ایجاد اریتم در پوست محافظت شده توسط کرم ۱۰ برابر طولانی تر از پوستی می باشد که توسط کرم محافظت نگردیده است.

همانطور که پیشتر ذکر گردید التهاب و اریتم ایجاد شده عمدتاً در اثر UVB می باشد که به علت دارا بودن طول موج کمتر نسبت به UVA قدرت نفوذپذیری کمتری داشته و تنها در لایه های سطحی و میانی اپیدرم نفوذ می کند، حال آنکه UVA که ۹۵% اشعه ماوراءبنفش را تشکیل می دهد، نسبت به UVB و UVC دارای طول موج بیشتر و در نتیجه قدرت نفوذ بیشتری بوده و با نفوذ به لایه های عمقی درم سبب ایجاد واکنش های فتوشیمیایی و موتاسیون سلولی و در نتیجه ترانسفورماسیون بدخیمی می گردد. به همین جهت قرارگیری طولانی مدت در معرض UVA مهم ترین علت ایجاد ضایعات پیش بدخیم و بدخیم پوستی محسوب می شود.

با توجه به نحوه تعیین  SPF که مبنای محاسبه آن بر اساس میزان تأخیر در MED می باشد، این شاخص معیار مناسبی جهت ارزیابی میزان محافظت فرآورده ضد آفتاب از پوست در برابر اشعه UVA نمی باشد زیرا به علت عدم ایجاد اریتم توسط UVA اثر آن بر روی پوست توسط شاخص SPF قابل اندازه گیری و بررسی نخواهد بود.

از این رو فرآورده های ضد آفتاب دارای SPF یکسان در جذب و یا بازتاب UVA و در نتیجه ممانعت از ایجاد سرطان های پوستی به یک اندازه مؤثر نبوده و جهت ارزیابی دقیق اثر حفاظتی این فرآورده ها تعیین نسبت میزان جذب UVA به UVB ضروری می باشد. روش های متعددی جهت اندازه گیری محافظت پوست در برابر UVA توسط فرآورده های ضد آفتاب در سراسر دنیا مورد استفاده قرار می گیرد. روش های ارائه شده در گذشته شامل PPD Method (Persistent Pigment Darkening Method)، UVA-PF (DIN67502)، Critical Wavelength، Australian UVA standard، Japanese method PA+ می باشند که عموماً معیار بسیار دقیقی جهت اندازه گیری نبوده و دارای محدودیت های فراوانی می باشد

Boots Star Rating System

با افزایش نگرانی ها نسبت به اثرات مخرب اشعه UVA در ایجاد بدخیمی های پوستی، در سال ۱۹۹۲ Boots یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و عرضه کنندگان فرآورده های ضدآفتاب در دنیا روشی را تحت عنوان Boots Star Rating System ارائه نمود که امروزه یکی از دستورالعمل های اصلی جهت تعیین میزان حفاظت فرآورده های ضد آفتاب در برابر اشعه UVA در اتحادیه اروپا (EU)، آمریکا (FDA)، و ژاپن می باشد. این روش ابتدا بر اساس تقسیم بندی ستاره ای فرآورده های ضدآفتاب توسط ۴ ستاره توسط Diffey and Robson و با استفاده از تکنیک اندازه گیری اسپکتروفتومتری معرفی گردید که در سال ۲۰۰۴ مورد بازنگری قرار گرفت. بر این اساس نسبت (Diffey’s Ratio) که در واقع حاصل تقسیم میانگین جذب UVA (320-400 nm) به میانگین جذب UVB (290-320 nm) توسط فرآورده می باشد با ۵ ستاره مورد ارزیابی قرار می گیرد. نسبت UVB/UVA به کمک فرمول خاصی  محاسبه می گردد.

ستاره اختصاص داده شده به فرآورده بر اساس نسبت به دست آمده و به شکل زیر تعیین می گردد

> 0.91 

 ۰٫۸۱-۰٫۹ 

 ۰٫۶۱-۰٫۸ 

۰٫۴۱-۰٫۶

۰٫۲۱-۰٫۴

۰-۰٫۲

UVA/UVB Limits 

 ♣♣ 

 Number of Stars 

  Ultra 

 Superior

  Good 

 Moderate 

 Minimum  

 No Claim

 Category 

با توجه به اثرات مخرب ذکر شده UVA در ایجاد بیماریهای پیش بدخیم و خصوصاً بدخیم پوستی استفاده از فرآورده های ضد آفتاب دارای قدرت حافظتی بالا در کلیه محدوده طول موج های اشعه ماوراء بنفش نور خورشید و به ویژه محدوده UVA ضروری می باشد.

از این رو لابراتوار پارس حیان به عنوان واحد پیشرو در تولید فرآورده های ضد آفتاب در ایران فرآورده های ضد آفتاب آردن را جهت محافظت پوست در برابر اثرات زیانبار نور خورشید تولید و به بازار عرضه نموده است. این فرآورده ها از یک سو با دارا بودن بازتابنده های فیزیکی و جاذب های پرتوهای ماوراء بنفش مؤثر و انتخاب آنها بر اساس آخرین دستاوردهای علمی حفاظت کاملی را در برابر کلیه طول موج های اشعه ماوراء بنفش UVA و UVB (290-400 nm) ایجاد کرده و از سوی دیگر با دارا بودن نسبت UVA/UVB بزرگتر از ۰٫۸۱  (دارای «««« و ««««« در سیستم Boots) قدرت حافظتی بسیار بالایی در برابر اشعه UVA داشته و در نتیجه از بروز ضایعات بدخیم پوستی جلوگیری می نماید. عملکرد همزمان فیلترها و جاذب ها به همراه سایر مواد مؤثر موجود در فراورده های ضد آفتاب از ایجاد التهابات و اریتم ناشی ازقرار گیری در معرض اشعه UVB نیز به میزان بالایی جلوگیری می نماید. فرآورده های ضد آفتاب آردن با دارا بودن جاذب ها و بازتابنده های دارای خلوص و کارایی بالا حفاظت کاملی را از پوست در برابر کلیه پرتوهای ماورء بنفش نور خورشید ایجاد نموده و از ایجاد اثرات مخرب آن بر پوست جلوگیری می نماید. این فرآورده ها به علت دارا بودن نرم کنند ها و مرطوب کننده های سبک در ساختار خود دارای قابلیت پخش و جذب مناسب بر سطح پوست و سازگاری مناسبی با پوست افراد می باشند و ترکیبی عصاره های گیاهی،  ویتامین ها و سایر مواد مؤثر موجود در هر یک از فرآورده ها که متناسب با نوع پوست افراد انتخاب گردیده است به بهبود ساختار پوست و رفع سایر مشکلات موجود در پوست مصرف کنندگان کمک شایانی می نماید.

اصول استفاده از فرآورده های ضد آفتاب
بر خلاف تصور بسیاری از افراد که استفاده یک بار در روز از فرآورده های ضد آفتاب جهت محافظت کامل از پوست در برابر اشعه ماوراء بنفش نور خورشید در طی روز کافی بوده و استفاده از این فرآورده ها در روزهای ابری و بارانی ضروری نمی باشد، عبور اشعه ماوراء بنفش نور خورشید از میان ابرها و حتی در هوای بارانی لزوم استفاده از فرآورده های ضد آفتاب را در کلیه شرایط آب و هوایی سبب گردیده است. 

میزان استفاده فرآورده به طویکه تمامی سطوح فاقد پوشش پوست با یک لایه از کرم یا لوسیون پوشیده شود (۲ mg/cm2)، سبب محافظت کامل از پوست در برابر اثرات مخرب اشعه ماوراء بنفش و جلوگیری از ایجاد بیماریهای پیش بدخیم و بدخیم پوستی می گردد. اکیداً توصیه می گردد جهت ادامه اثر حفاظتی فرآورده نیم ساعت قبل از قرار گرفتن در معرض تابش نور خورشید مقدار کافی از فرآورده های  ضد آفتاب بطور یکنواخت بر روی نقاطی از پوست که در معرض تابش نور خورشید قرار دارند مالیده، به خوبی ماساژ داده شده و این عمل هر دو ساعت یکبار تجدید شود. 

مصرف روزانه ۱۰-۱۲ لیوان آب جهت جلوگیری از دهیدراتاسیون پوستی ناشی از قرار گیری در معرض نور آفتاب و استفاده از کلا ه لبه دار و عینک آفتابی به منظور جلوگیری از برخورد مستقیم  اشعه هی مضر نور آفتاب با پوست صورت و پوست حساس ناحیه اطراف چشم ها و جلوگیری از پیری زودرس آن بسیار مؤثر می باشد. 

نکته مهم دیگر انتخاب فرآورده های ضد آفتاب دارای فاکتور حفاظتی مناسب و سازگار با نوع پوست افراد می باشد. استفاده از فرآورده های فاقد چربی جهت افراد دارای پوست های چرب و آکنه ای ، کاربرد ضدآفتاب های با فاکتور حفاظتی بالاتر از SPF50 برای دارای پوست های روشن، تحریک پذیر و دارای اختلالات رنگدانه ای و به کارگیری فرآورده های دارای رنگدنه های طبیعی جهت هماهنگی رنگ ایجاد شده با رنگ طبیعی پوست پس از استفاده از فرآورده توصیه می گردد.

 این مطلب از مقاله ای به همین نام از شرکت ARDEN (محصولات آرایشی) با کمی تغییرات برداشته شده است

Be Sociable, Share!

یک پاسخ به “اشعهUV ، کرم های ضد آفتاب و SPF”

  1. سلام
    مطالبتون خیلی عالی بود اگه امکانش هست منبع این مطلبتونو واسم بفرستید
    مرسی 😎
    ـــــــــــــــ
    پاسخ به محمد گرامی،
    با سلام رفرانس مطلب رو در انتهای همین مقاله گذاشتم. از بروشور شرکت آردن که تولید کننده کرم و مواد ضد آفتاب و آرایشی و پیرایشی هست و در مطب ها برای پزشکان ارائه می دهند برداشتم، به نظر من مقاله ای بسیار خوبی است.

    [پاسخ]

نوشتن پاسخ

*