آشنایی با برنامة کشوری بیماری تالاسمی
۱٫ برنامه پیشگیری از بروز بتا تالاسمی ماژور در سال ۱۳۷۶ در سراسر کشور آغاز گردید و پیش از آن در بعضی از استان ها از جمله استان گیلان
(مازندران، فارس، گیلان، خوزستان و اصفهان)، ۵ سال (از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۵) این برنامه بصورت آزمایشی اجرا شده بود. در ابتدا، استراتژی اصلی در طی سال ها (که به عنوان استراتژی اوّل یا S1 نامیده می شود)،
غربالگری زوج ها در زمان ازدواج و در صورت ناقل بودن زوج ها، پیشنهاد به جدایی زوج ها استوار بود، و در صورت عدم پذیرفتن این پیشنهاد، پیشگیری از بارداری به آنها توصیه می شد. ولی از سال ۱۳۷۷ با اجرای برنامة PND (تشخیص پیش از تولّد) پیشنهاد جدایی حذف گردید و این انتخاب به عهدة زوجین متقاضی ازدواج گذاشته شد. در صورت ازدواج بلافاصله بعد از ازدواج به یکی از مراکز تشخیض پیش از ازدواج ( درحال در کشور حاضر ۱۰ مرکز وجود دارد) ارجاع داده شده تا محل و نوع ژن تالاسمی در هر دو زوج مشخص گردد سپس زوجین پس از بارداری قبل از هفتة دهم بارداری مجدداً به همان آزمایشگاه مراجعه نموده و تحت شرایطی از بند ناف جنین خون گرفته،
اگر جنین هر دو ژن را داشته باشد مبتلا به تالاسمی ماژور بوده پس از تأیید سه متخصّص مجوّز سقط جنین داده می شود، و اگر یکی از دو ژن یا هیچ کدام پیدا نشود مادرباردار تا پایان بارداری تحت مراقبت ویژة قرار می گیرد. این زوج ها باید برای فرزند دوّم نیز باید قبل از هفتة دهم بارداری مجدداّ به همان آزمایشگاه مراجعه و روند فوق تکرار می شود. (از فرزند دوّم به بعد مرحلة اوّل PND دیگر انجام نمی شود). پس از دو فرزند به زوجین پیشنهاد استفاده از روش قطعی ( وازکتومی یا توبکتومی) داده شده و به این ترتیب این زوج از شبکة مراقبت برنامة تالاسمی خارج می شود. ( در مواردی که زوجین به دلایلی نتوانند بعد از ازدواج برای مرحلة اوّل PNDمراجعه نمایند حداکثر تا پایان هفتة شانزدهم بارداری، آزمایشگاه ها هر دو مرحلة PND را هزمان انجام داده و شانس شناسایی ژن موّلد تالاسمی کاهش می یابد،لازم به یادآوری است که بعد از هفتة بیستم به بعد به علّت دمیدن روح به جنین مجوّز سقظ درمانی داده نمی شود و فاصلة هفتة شانزدهم تا ببیستم به علّت تشخیص ژن تالاسمی توسط آزمایشگاه ها می باشد)
۲٫ انواع استراتژی ها: برنامة پیشگیری از بروز بتاتالاسمی ماژور دارای سه استراتژی به شرح زیر می باشد:
S1: در این استراتژی تمام متقاضیان ازدواج جهت شناسایی زوج های ناقل تالاسمی و مراقبت ویژه از طریق دفاتر محاضر به مراکز بهداشتی درمانی ویژه مشاوره تالاسمی ارجاع و آزمایشات لازم بر اساس فلوچارت تالاسمی انجام می گیرد. S2: در این استراتژی که در سال ۱۳۸۰ شروع شد، زوج ها از طریق فرزندان مبتلا به تالاسمی ماژور (بیشتر موارد از واحد تزریق خون بیمارستان و گاهی نیز از طریق مطب متخصّصین) ، شناسایی شده و در صورتیکه فرزند سالم نداشته باشند، جهت داشتن فرزند سالم تحت مراقبت می گیرند (ادامة مراقبت مانند پاراگراف ۱ می باشد).
S3: در این استراتژی که از سال ۱۳۸۴ شروع شده و مخصوص استان های پرشیوع می باشد (گیلان، مازندران، بابل، گلستان، زاهدان، زابل، کرمان، هرمزگان، بوشهر، خوزستا، فارس، فسا و جهرم)، زوج های ناقل تالاسمی که قبل از ۱۳۷۶ ازدواج کرده اند بررسی وشناسایی می شوند در این استراتژی تمام زنان شوهردار کمتر از ۴۰ سال واجد شرایط بارداری که قصد بارداری داشته و یا هفته های اوّل بارداری هستند توسط بهورز در خانه های بهداشت و پایگاه های بهداشتی شناسایی شده و در صورتیکه تمایل به بارداری داشته باشند به مرکز بهداشتی درمانی محل زندگی خود معرفی، تا به یکی از آزمایشگاه ها ارجاع داده شوند، در صورتیکه در پروندة خانوار آزمایشات لازم موجود باشد نیازی به ارجاع به آزمایشگاه نمی باشد. درنهایت در صورتیکه نتیجة ازمایش مشکلی نداشته باشد، نیازی به پی گیری بعدی نداشته در غیر اینصورت از مرد نیز آزمایش به عمل می آید و در صورت اشکال در آزمایش مرد بر اساس فلوچارت آزمایش تالاسمی رفتار می گردد. بدیهی است که این استراتژی موقتّی بوده و بر خلاف استراتژی اوّل از ابتدا از زن آزمایش می شود و دیگر اینکه لزومی به ارجاع به آزمایشگاه مرکز مشاوره تالاسمی نمی باشد.
مطالب تصادفی
دستهها: بیماریهای غیرواگیر